Juryrapport 2016

Rapport Jury Jacques van Veen persprijs

Amsterdam, 1 december 2016

Het is mij een grote eer de jury van de Jacques van Veenprijs te hebben mogen voorzitten. De jury bestond uit –in alfabetische volgorde: Marianne Bloos, hoofdofficier van het functioneel parket, Jens van den Brink, advocaat, gespecialiseerd in mediazaken en werkzaam bij het kantoor Kennedy van der Laan, Pieter Broertjes, burgemeester van Hilversum en voorheen hoofdredacteur van de Volkskrant, Dirk Leestmans, befaamd Belgisch journalist die onder meer werkt voor het programma Panorama van Canvas, en ten slotte naast mijzelf Jeroen Smit, bekend Nederlands journalist, voorheen hoogleraar journalistiek in Groningen en auteur van De prooi.

Als jong rechterlijk ambtenaar in opleiding kwam ik Jacques van Veen, voor mij mijnheer van Veen, in de koffiekamer van het Amsterdams Paleis van Justitie vaak tegen. Zijn scherpe blik, letterlijk en figuurlijk staat me nog voor ogen. Amsterdammers plegen niet te sidderen voor anderen, maar bij herhaling nam ik toch dergelijke gevoelens bij Amsterdamse magistraten waar als het om verschenen en nog te verschijnen schrijfsels van Van Veen ging. Hij had daardoor een disciplinerende invloed op de magistratuur. Zijn columns in het Parool werden verslonden, ook al deed menig magistraat alsof hij die van weinig belang vond. Maar ja, dat is het lot van de kritische journalist. Tegelijk wijst het werk van Van Veen ook op het belang van een kwalitatief degelijke journalistiek. Recht is te belangrijk om alleen aan juristen over te laten. Eén van de boeken van Van Veen is getiteld ‘Democratisering van het recht?’ Met een vraagteken.

Het is goed dat de pers, niet voor niets de vierde macht genoemd, kritisch meekijkt naar het rechtsgebeuren en de zaken voortdurend kritisch volgt. Alle genomineerde werken bewijzen dat ook.

De jury heeft zich omstandig met de inzendingen bezig gehouden. Het was een zware maar tevens vaak een aangename taak zich te verdiepen in zo vele inzendingen van hoge kwaliteit . Het waren er, na terzijdestelling van inzendingen die niet aan de formele vereisten voldeden, achttien. Dat leverde behoorlijk wat lees- en kijkwerk op. Soms betekende dat urenlang kijken naar documentaires en nog langer lezen van boeken. Maar gelukkig was het bijna nooit een zware opgave. De gemiddelde kwaliteit was hoog. En ook het juryberaad, hoe -zoals dat heet- ampel ook, was prettig. We bewaren ook daaraan uitstekende herinneringen.

Maar u zult meer geïnteresseerd zijn in onze bevindingen. We kwamen, zoals u intussen ook kunt weten, tot een vijftal nominaties. In willekeurige volgorde waren dat: Saskia Belleman met haar voor een deel getwitterde rechtbankverslagen voor de Telegraaf, Coen Verbraak en Danielle van Lieshout met hun tv-serie De Aanklagers, documentaire en televisieproducent De Haaien (Paul Beek, Arjan van Engen en Wilko Brandsma ) met de tv-serie De Rechtbank, Michiel Princen met zijn boek De gekooide recherche en Wim van den Eijnden met diens boek Fortisgate. Deze willekeurige volgorde zegt nog niets over de winnaar.

Saskia Belleman twittert en schrijft voor De Telegraaf over uiteenlopende rechtszaken, waaronder recent in het oog springend de moord op Els Borst, maar ook meer in het algemeen over aanverwante zaken, zoals de levenslange gevangenisstraf. Ze doet dat genuanceerd en indringend. Ze licht de volgers en lezers helder voor, dringt geen standpunten op. Ze maakt gebruik – we vermoeden dat zij op ons veld de eerste was- van moderne media en schrijft in de krant.  Wat zij schrijft is wat het publiek wil weten. Haar ruim 41.000 volgers, onder wie veel collega’s, bewijzen hoezeer zij wordt gewaardeerd. Ze draagt op een vernieuwende manier bij aan de doelstelling van de Stichting.

Coen Verbraak van Daniëlle van Lieshout maakten een mooie serie over het werk van officieren van justitie. Ze laten niet alleen de professionele kanten van hun werk zien , maar tonen ook de menselijke kant en de  dilemma’s waarmee ze worden geconfronteerd. Ze slagen er ook in negatieve interne reacties van een hoofdofficier te bespreken. Het is knap dat ze kennelijk zoveel vertrouwen hebben opgebouwd bij het openbaar ministerie dat ze ook negatieve reacties hebben kunnen filmen. Daardoor werd het beeld nog completer. De serie bevat ook prachtige camerabeelden van officieren van justitie die degelijk werden geïnterviewd.

Wim van den Eijnden schreef een boek over een aspect van de Fortis-affaire: de verkoop van een deel van Fortis aan een buitenlands consortium. Het is een onthullend boek geworden over de zittende magistratuur van België. De val van de regering Leterme was een gevolg van het optreden van magistraten. Het boek is voor een belangrijk deel gegrond op geheim materiaal dat de auteur in handen kreeg of werd gespeeld.  Het is boeiend geschreven. De lezer blijft steeds gespannen uitzien naar wat volgt.

De documentaire en televisieproducent De Haaien (De makers zijn naar een idee van Eddie Bongers en Bas Groot: Paul Beek, Arjan van Engen en Wilko Brandsma) maakte een goed gecomponeerde reeks  uitzendingen over het dagelijkse werk van rechters. Het waren geen spectaculaire zaken die zij naar voren brachten. De serie gaf goed inzicht in het dagelijks werk van rechters. Ook gevoelens van rechters werden getoond. Het was niet alleen registratie, maar ook duiding. De zaken betroffen “de gewone man”. De jury vond het een sterke productie.

Ten vijfde en ten slotte. Michiel Princen schreef een degelijk en toegankelijk boek over zijn 10 jaren van ervaringen bij de financiële recherche van de Amsterdamse politie.  Hij bracht in kaart hoe cultuur en werkwijze van de politie het aanpakken van criminaliteit soms op onthutsende wijze frustreert.  Het is goed en onderhoudend geschreven. Hij legt misstanden bloot. Hij stijgt ver uit boven het niveau van een kritische buitenstaander.

De jury heeft zich indringend gebogen over het werk van deze vijf genomineerden. Ze lagen niet erg ver van elkaar. Aan de criteria Toegankelijkheid, kwaliteit, originaliteit en maatschappelijke relevantie werden alle inzendingen getoetst. De jury kwam tot de conclusie dat zowel op het punt van de toegankelijkheid, de kwaliteit als de originaliteit en de maatschappelijke relevantie de aanstonds te noemen inzending hoog scoorde. Het betreft een inzending die getuigt van uitstekende journalistieke vaardigheid, die berust op gedegen onderzoek, die origineel is door de methode van verwerving van het materiaal en die maatschappelijk hoogst relevant is voor de rechtspleging. De verantwoordelijken kunnen er veel van leren. Het is onthullend, het houdt politie en justitie (OM) een spiegel voor, het geeft inzicht in de werkwijze van politie en OM, het maakt inzichtelijk waarom bepaalde zaken het einde niet halen (verwonderpunt voor veel mensen). Hij legt de vinger op de kwetsbare plekken in de opsporingsketen.

En de maker van deze inzending is:

Michiel Princen. Hij krijgt de persprijs Jacques van Veen  2016!