Juryrapport 2013


Staatssecretaris, familieleden van Jacques van Veen, genomineerden, dames en heren.  

Auberon Waugh, zoon van, maar zelf ook beroemd en berucht vanwege zijn scherpe tong en zijn nog scherpere pen, zei het aldus: “Generally speaking the best people nowadays go into journalism, the second best into business, the rubbish into politics and the shits into law”.

Als beroepsjurist en tevens voorzitter van de jury voor de Persprijs 2013 is het mij dan ook een groot voorrecht u thans kond te doen van het verslag van de jury en de laureatus bekend te maken.

Het  thema voor de driejaarlijks prijs is ‘Recht en Rechtspraak’. Het aantal inzendingen was 31, afkomstig uit Nederland en Vlaanderen. Het omvatte boeken, artikelen, columns en series uit kranten, weekbladen en glossy’s, radio- en televisieprogramma’s, rubrieken en documentaires, blogs enzovoort.

De jury bestond uit Bas Haan, journalist en redacteur respectievelijk roulerend eindredacteur bij Nieuwsuur, Lotje van den Puttelaar, advocate te Rotterdam, Ferd Crone, burgermeester van Leeuwarden, Flip Voets, oud-juridisch verslaggever thans ombudsman voor de Raad voor de Journalistiek in België, Nicole Zandee, hoofdofficier van Justitie in Oost-Nederland, en mijzelf, rechter in de rechtbank Amsterdam, tevens voorzitter van de jury.

De criteria, waaraan de jury het ingezonden werk diende te toetsen, mocht van het bestuur van de Stichting Jacques van Veen Persprijs, door onszelf worden bepaald en vastgesteld. Alleen het thèma stond dus vast.

Om voor de prijs in aanmerking te komen, moest, naar het oordeel van de jury, het ingezonden werk, gegeven het thema, op inhoud:

  • Toegankelijk zijn voor een breed publiek inclusief de geïnteresseerde lezer dus;
  • Informatief, onbevangen, verrassend en daarmee in de observatie van de dagelijkse praktijk van ‘Recht en Rechtspraak’ ook onthullend zijn, en dat;
  • Alles verpakt in een eigentijds jasje naar stijl en vormgeving.

Alle juryleden hebben alle inzendingen gelezen, bekeken en beluisterd en sommige daarvan meerdere keren. Dat betekende in de periode juni tot en met september wèg zomervakantie, wèg vakantieliteratuur en wèg alle overige vrije tijd. Voor geen van de juryleden is dat een grote opgave gebleken, integendeel, wij alle hebben het werk met veel plezier gedaan en bovendien was het voor ons ook verrijkend voor de geest. Dit hing samen, niet alleen met de zondermeer hoge kwaliteit van de inzendingen, maar ook met de door de inzenders getoonde veelzijdigheid in de benàdering van het thema ‘Recht en Rechtspraak’.

De toetsing aan de criteria leverde vijf nominaties op en uiteindelijk één winnaar. Deze winnaar is unaniem gekozen, maar niet dan na forse discussies. Ik wil de nominaties thans graag elk voor het voetlicht plaatsen:

 

ROB ZIJLSTRA, DAGBLAD VAN HET NOORDEN, WEGBLOG ZITTINGSZAAL 14

De rechtbankverslagen van Zijlstra zijn reeds vele jaren precies, dat wat je van een rechtbankverslag mag verwachten. Een uitmuntend feitelijk verslag van hetgeen zich in de rechtszaal afspeelt, om preciezer te zijn, een verslag van wat zich in de Groningse Zittingszaal 14 van de meervoudige strafkamer afspeelt. Maar zijn verslagen zijn meer dan dat alleen. Zijlstra onderscheidt zich niet alleen qua schrìjfstijl van die tientalleen rechtbankverslaggevers met een vaste rubriek. Wat de verslagen van Zijlstra vooral prijzenswaardig maakt, is de wijze waarop hij op het eerste gezicht eendimensionale strafzaken elke keer opnieuw van een breder kader weet te voorzien en daarmee de individuele rechtszitting tot een metafoor van een groter belang omvormt. Hij doet dat zonder saai of belerend te worden. Hij verrast met mooie observaties, waarmee ogenschijnlijke details opeens een heel verhaal kunnen dragen, met persoonlijke noten die duiden op vakkennis en verdieping in het dossier, dat veel verder gaat dan de toeschouwer in de rechtszaal zou kunnen waarnemen. Dit laatste met kennis van het Groningse maatschappelijke leven, dat hij op persoonlijke wijze erbij durft te betrekken. Het zijn allemaal elementen die ervoor zorgen, dat hij ‘gewone’ rechtbankverslaggeving ver ontstijgt en de lezer niet alleen getuige maakt van wat zich in die ene specifieke Groningse rechtszaal afspeelt, maar ook van de manier waarop het recht in Nederland functioneert en waar het wringt. Een nominatie zonder meer waard.

 

FOLKERT JENSMA, NRC HANDELSBLAD, COLUMN ‘DE RECHTSSTAAT’

Met zijn column ‘De rechtsstaat’ in NRC Handelsblad en met zijn weblog ‘Recht en Bestuur’ is Folkert Jensma nu al enige jaren een oplettend en gedreven commentator over de ontwikkelingen in de juridische wereld. Journalistiek kun je op verschillende manieren bedrijven. Verslaggeving en onderzoek zijn de meest bekende, maar analyse en commentaar behoren eveneens tot de essentie van goede journalistiek. Hierbij geldt de stelregel: ‘Facts are sacred, comment is free’. Op basis van betrouwbaar feitenmateriaal verkondigt een commentator zijn mening over een actueel probleem, hij geeft er duiding aan en achtergrond bij en draagt op die manier bij tot de opinievorming. Dat is precies wat Jensma nu al jarenlang doet. Hij schrijft zeer toegankelijk voor de niet-juridisch geschoolde lezer en zijn mening doet er toe onder juristen. Jensma is ondertussen een gezaghebbende en invloedrijke stem geworden, wanneer het gaat over kwesties van straf- en civielrecht, van de advocatuur en de rechterlijke macht, van de macht van de overheid bij het optreden van politie en Openbaar Ministerie en van de plaats van het recht in de maatschappij. Steeds helder en in eenvoudige bewoordingen vestigt hij de aandacht van zijn lezers op belangwekkende uitspraken en ontwikkelingen. Hij duidt knelpunten en suggereert oplossingen. Jensma getuigt daarbij van een gedegen vakkennis en van een scherpe pen. Als een van de weinigen hanteert hij in zijn beschouwingen de juiste betekenis van dat te pas en vooral te onpas gebruikte begrip ‘de rechtsstaat’, te weten, dat ook een overheid in de uitoefening van zijn macht jegens de burgers onderworpen is aan de werking van het recht. Dat is waar het begrip rechtsstaat voor staat. Niet meer en niet minder, met Jensma als de vertolker daarvan. Met recht een nominatie waard.

 

HANS HERMANS EN MARTIN MAAT, HET PROCES WILDERS, UITGEZONDEN DOOR DE OMROEP HUMAN

Je zou kunnen zeggen dat zo’n beetje alles over het proces Wilders wel was verslagen door de pers en dat de informatie daarover al enige tijd een publiek verzadigingspunt had bereikt. Toch wisten de makers van het televisie drieluik ‘Het proces Wilders’ iets geheel nieuws te brengen. Journalistiek is goed als het feiten onthult, die nog niet bekend waren. Journalistiek is oòk goed als het op heldere en toegankelijke wijze orde weet te scheppen in een complexe casus, die wordt gekenmerkt door een overdaad aan gepubliceerde feiten, meningen, geruchten en zelfs onjuistheden. Dit drieluik van het proces Wilders onthult en vat de zaak op fantastische en overzichtelijke wijze samen. Het mag daarom met recht uitmuntende journalistiek genoemd worden. Het is zelfs meer, het is geschiedschrijving op de televisie. Het verschaft inzicht in de afwegingen, die de diverse hoofdrolspelers in deze zaak maakten en waarop ze vervolgens hun beslissingen namen. Het ging in deze zaak om het spanningsveld tussen de vrijheid van (politieke) meningsuiting en discriminatie respectievelijk haat zaaien. Een meer dan actueel onderwerp in onze huidige multi-etnische samenleving. In alle rust wisten de makers van deze documentaire de hoofdrolspelers terug te laten blikken. Niet alleen om voor de kijker de feiten nog eens in de juiste volgorde te laten plaatsen en om een inkijk te geven in de afwegingen die de besluitvormers maakten, maar ook om daarmee de kijkers in staat te stellen de impliciete verantwoording, die deze gezagsdragers daarmee aflegden, zelf te beoordelen. Televisiejournalistiek van de bovenste plank. Buiten kijf een nominatie waard.

 

PAUL VUGTS, VERSLAGGEVING VAN HET ZGN. LIQUIDATIEPROCES OOK WEL HET PASSAGEPROCES GENOEMD, VERSCHENEN ONDER MEER IN HET PAROOL

De inzending van Paul Vugts voor de Jacques van Veen Persprijs 2013 is letterlijk en figuurlijk een inzending van formaat. Met verslagen, nieuwsartikelen, achtergrondverhalen, en analyses over de processen tegen de Amsterdamse onderwereld laat de journalist Paul Vugts zien, dat hij niet alleen een kenner is van de zware misdaad in Amsterdam, maar ook de bron is voor andere journalisten in het land. Jacques van Veen onderscheidde zich door de schijnwerpers te richten op details die niemand zag, door het kleine groot te maken. Paul Vugts onderscheidt zich juist door het grote klein te maken. Hij schept orde in de voor een buitenstaander volstrekt onoverzichtelijke onderwereld. Zijn artikelen lezen als een misdaadroman, maar zijn tegelijkertijd accuraat en compleet als een encyclopedie. Zijn uitvoerige reeks artikelen wordt door de jury getypeerd als knappe journalistiek. Vugts is in staat om, ondanks zijn enorme kennis van de onderwereld, met de noodzakelijke afstand de relaties in die wereld objectief in beeld te brengen. Grote waardering krijgt Vugts voor zijn volharding en uithoudingsvermogen, waarmee hij de lezers telkens opnieuw wist te berichten over de voortgang van het zeer langdurige Passageproces. De in zijn artikelen veelvuldig gevleugelde uitdrukking ‘in de riolen zwemmen geen witte zwanen’ klinkt tot op de dag van vandaag nog door. Paul Vugts is de gedroomde misdaadverslaggever voor elke krant en een terechte genomineerde voor de prijs.

 

DE RECHTBANK, GEPRODUCEERD DOOR DE ‘HAAIEN’ VOOR EO/NCRV

In het tv-programma ‘De Rechtbank’ worden rechters van de rechtbank Utrecht in hun zittingswerk met de camera gevolgd, waarna zij rechtstreeks worden bevraagd op de dilemma’s, waarvoor zij ter zitting geplaatst werden, op hun gekozen oplossingen daarvoor en op het ‘waarom’ van hun uiteindelijk oordeel. Het lijkt zo simpel, zet een camera aan in een rechtszaal en je hebt spannende televisie. Alleen de mensen die regelmatig in een rèchtszaal komen, weten, dat dit vooroordeel totale onzin is. Toch weten de makers van de televisieserie ‘De Rechtbank’ met duidelijke selectie en slim toegevoegde interviews wel degelijk top televisie te maken van rechtszaken, zonder de werkelijkheid geweld aan te doen. De interviews zijn zakelijk en nooit vissend naar overdreven emoties, maar zeer ‘to the point’ en verhelderend. De kijker krijgt een eerlijke indruk van hoe rechtszaken in het echt verlopen én wat hun impact is op het dagelijks leven van mensen.

Maar het is niet alleen de hoge journalistieke kwaliteit, die met dit programma getoond wordt. Ook de met camera gevolgde en bevraagde rechters leveren topwerk. Ze spreken openhartig over, onder meer, het spanningsveld tussen de roep om steeds hogere straffen en de persoonlijke omstandigheden van de verdachte respectievelijk de dader en over de rol, die zij het slachtoffer in het strafproces denken te kunnen geven. Geen praatje in het algemeen, maar antwoorden op vragen, toegespitst op hun eigen zaken. Zij durven dus in hun eigen zaken voor de camera en op de televisie verantwoording af te leggen. Niet via een persbericht of door middel van een persrechter, maar nogmaals, zélf dus. De combinatie van hoge journalistieke kwaliteit en getoonde rechterlijke moed in een eigentijds jasje, rechtvaardigt zonder meer de nominatie voor de Jacques van Veen Persprijs 2013.

 

Dames en heren, het was voor de jury geen makkelijke opgave, dat heeft u zoeven gehoord, toch is er unaniem één winnaar gekozen:

 

DE JACQUES VAN VEEN PERSPRIJS 2013 GAAT NAAR:

 

PAUL VUGTS VAN HET PAROOOL

 

Dames en heren,

We zijn er nog niet met allèèn de uitreiking van de Jacques van Veen Persprijs 2013. Volgend jaar in 2014 zal het precies 30 jaar geleden zijn, dat voor het eerst deze Persprijs werd toegekend en wel aan Frank Kuitenbrouwer. Nu kun je als Stichting van een Persprijs, die éénmaal in de drie jaar wordt toegekend, twee dingen doen. Of je viert het in 2016, achteraf dus, óf je loopt er op vooruit en neemt het mee in de prijsuitreiking van dìt jaar. Gekozen is voor de laatste optie. Dat betekent, dat vandaag twee extra prijzen worden uitgereikt. Elk van 5000 euro.

Twee bijzondere prijzen. Geen publieksprijs, geen aanmoedigingsprijs voor aanstormend talent, maar een jubileumprijs voor langdurig betoond journalistiek vakmanschap. Bij de toekenning van zo’n prijs gelden bijzondere criteria. Het moet gaan om journalisten, die kunnen bogen op een langdurige staat van dienst op het terrein van juridische verslaggeving of het becommentariëren van zaken en ontwikkelingen rond het thema ‘Recht en Rechtspraak’. Daarbij gelden de erkenning door vakgenoten en juridische deskundigen alsmede een constant groot lezerspubliek, als belangrijke voorwaarden.

Dames en heren, de jubileum Jacques van Veen Persprijs gaat naar:

ROB ZIJLSTRA VAN DAGBLAD VAN HET NOORDEN EN FOLKERT JENSMA VAN NRC HANDELSBLAD